AİLE VE İŞ
Maaş gecikirse çalışan haklı nedenle feshedebilir mi?
Maaşın her ay birkaç gün geç yatırılması çoğu işyerinde olağanlaştırılsa da ücret, işçinin temel sözleşmesel hakkıdır. Bunun sürekli belirsizliğe dönüşmesi, yalnız işyeri huzurunu değil sözleşmenin devamını da etkileyebilir.
Maaşın her ay birkaç gün geç yatırılması çoğu işyerinde olağanlaştırılsa da ücret, işçinin temel sözleşmesel hakkıdır. Bunun sürekli belirsizliğe dönüşmesi, yalnız işyeri huzurunu değil sözleşmenin devamını da etkileyebilir.
Ücret borcu ve haklı fesih
İş Kanunu m. 24/II-e, ücretin kanun veya sözleşmeye uygun hesaplanmaması ya da ödenmemesini işçi bakımından haklı fesih sebebi olarak düzenler. Ücret yalnız çıplak maaştan ibaret değildir; somut sözleşmeye göre fazla çalışma, prim ve diğer ücret unsurları incelenebilir. Her gecikmenin niteliği, süresi ve ispat durumu ayrıca değerlendirilmelidir.1
Çalışmaktan kaçınma hakkı farklıdır
Ücret ödeme gününden itibaren mücbir neden dışında yirmi gün içinde ödenmezse İş Kanunu m. 34 kapsamındaki çalışmaktan kaçınma hakkı gündeme gelir. Bu hak ile sözleşmeyi derhal fesih hakkının koşulları birebir aynı değildir. Çalışanın hangi hakkı hangi tarihte kullandığını belgelemesi gereksiz uyuşmazlıkları önler.
Kıdem, ihbar ve alacaklar
Kanuni kıdem koşulları sağlanmışsa işçinin haklı nedenle feshi kıdem tazminatını gündeme getirebilir. Buna karşılık haklı nedenle derhal fesihte işçinin ihbar tazminatı istemesi kural olarak mümkün değildir. Ödenmeyen ücret, yıllık izin ve diğer alacaklar tazminat tartışmasından ayrı incelenir.
İspat ve ihtar
Banka dökümleri, bordrolar, iş sözleşmesi, mesajlar ve çalışma kayıtları ücretin ne zaman ve ne miktarda ödendiğini gösterir. Fesih beyanında gerekçenin açık ifade edilmesi ve ispatlanabilir olgulara dayanması önemlidir. Uyuşmazlığın yargıya taşınmasından önce çoğu ücret ve tazminat talebinde arabuluculuk dava şartı bulunur.
Ücret yalnız banka maaşı değildir
İşçinin hak ettiği prim, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücreti gibi kalemler ücret uyuşmazlığında ayrı ayrı gündeme gelebilir. Bununla birlikte her ücret kaleminin ödeme günü, hak kazanma koşulu ve ispatı aynı olmayabilir. Ücretin bir kısmının elden verilmesi de bordro ve banka kayıtlarıyla birlikte incelenir.
Haklı fesih ile işe gitmemek arasındaki çizgi
Ücretin yirmi gün içinde ödenmemesi üzerine çalışmaktan kaçınma hakkının kullanılmasıyla sözleşmenin haklı nedenle feshi ayrı seçeneklerdir. Çalışanın yalnız işe gelmemesi, hangi hakkı kullandığının açık olmadığı bir dosyada devamsızlık tartışmasına dönüşebilir. Yazılı bildirim, tarihler ve işverenin cevapları bu yüzden kritik rol oynar.
Arabuluculukta kalem kalem hesap
Kıdem tazminatı, ödenmeyen ücret, yıllık izin ve varsa fazla çalışma alacakları aynı satırda toplu tahmin olarak bırakılmamalıdır. Her alacağın ayrı hukuki sebebi, muacceliyeti, faizi ve zamanaşımı değerlendirilmelidir. İbraname ve arabuluculuk anlaşması imzalanırken hangi kalemlerin sona erdirildiğinin açık olması önemlidir.
Ücret borcu hangi belgelerle ispatlanır?
Bordro, banka dökümü, iş sözleşmesi ve ücret tahakkuk kayıtları karşılaştırılmalıdır. İmzalı bordro veya banka ödemesi bulunması, bazı kalemlerde yeni ispat tartışmaları doğurabilir; örneğin fazla çalışma, prim ve ücretin gerçekte farklı miktarda ödenmesi ayrıca araştırılır. İşçinin yalnız sözlü “maaşım gecikti” demesi yerine ay ay tutar, ödeme günü ve fiilî yatırılma tarihini tabloyla göstermesi etkili olur.
Haklı fesih ile çalışmaktan kaçınma farklı haklardır
İş Kanunu m.24/II-e ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun ödenmemesi hâlinde fesih imkânı öngörür. İş Kanunu m.34 ise mücbir neden dışında ücretin ödeme gününden başlayarak yirmi gün içinde ödenmemesi hâlinde çalışmaktan kaçınma hakkını düzenler. Bu iki kurumun koşulları ve sonuçları aynı değildir. Fesih öncesi sürecin nasıl yürütüldüğü ve işçinin neyi talep ettiği açık biçimde ortaya konmalıdır.
Kıdem ve ihbar tazminatı aynı yönde ilerlemez
Haklı nedenle derhal fesih, kanuni koşulları varsa kıdem tazminatı sonucunu doğurabilir; ancak işçinin kendi haklı derhal feshinde kural olarak ihbar tazminatı doğmaz. Son ödeme, yıllık izin, ücret, fazla mesai ve diğer alacak kalemleri ayrıca incelenmelidir. Arabuluculuğa başvururken yalnız toplam rakam yazmak yerine alacak türlerini ayrı ayrı ifade etmek, anlaşma kapsamını ve olası sonraki davayı netleştirir.
Örnek olay: hukuk kuralı gerçek hayatta
Çalışanın ücreti üç ay boyunca parça parça yatırılmışsa “sonunda ödedim” savunması bütün dönemlerin zamanında ifa edildiği anlamına gelmez; takvim, miktarlar ve devam eden iş ilişkisi birlikte değerlendirilir.
Okur için başvuru / kontrol sırası
Ücret ve ek alacakları ay bazında hesaplayın; banka ve bordro kayıtlarını koruyun; fesih veya çalışmaktan kaçınma hakkını ayrı değerlendirin; arabuluculukta kalem bazlı talep hazırlayın.
Sık sorulan sorular
Yirmi gün dolmadan haklı fesih hiç mümkün değil mi?
Yirmi günlük ölçüt çalışmaktan kaçınma hakkına ilişkindir; haklı fesih değerlendirmesi İş Kanunu m. 24 koşulları çerçevesindedir.
Ücretin bir kısmı ödeniyorsa haklı fesih olmaz mı?
Eksik ve geç ödeme somut koşullarda haklı fesih tartışması doğurabilir.
İşçinin ihtar çekmesi her durumda zorunlu mudur?
Haklı fesih kuralları ve ispat ihtiyacı ayrı değerlendirilir; her olay için aynı şekil şartı söylenemez.
Resmî kaynaklar
Yazının hazırlanmasında güncel metin kontrolü için aşağıdaki resmî mevzuat bağlantıları esas alınmıştır:
Bu yayını paylaşın
Profil ve diğer yayınlar →