MELSA LEGAL HUKUK SÖZLÜĞÜ

Kanunda geçen kelimeler,
sade Türkçeyle.

Dilekçede, tebligatta ya da mahkeme kararında geçen bir terimi anlamadıysanız buradan bakabilirsiniz. Her maddede kısa tanım, açıklama, dayandığı kanun ve ilgili yazılar var.

934 kavram14 hukuk alanı04.08.2026 son güncelleme

Genel Hukuk

Hukuki güvenlik

Kişilerin hukuk kurallarını öngörebilmesini, idarenin keyfi davranmamasını ve kazanılmış durumlara makul güven duyulabilmesini gerektiren hukuk devleti ilkesidir.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Ölçülülük ilkesi

Bir müdahalenin meşru amaca ulaşmaya elverişli, gerekli ve sağlanan yararla yüklenen külfet arasında dengeli olmasını gerektiren ilkedir.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Dürüstlük kuralı

Herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken makul, güvenilir ve namuslu bir kişinin davranacağı biçimde hareket etmesi gereğidir.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Hukuki dinlenilme hakkı

Tarafların yargılamadan haberdar edilme, açıklama ve ispat hakkını kullanma ve beyanlarının mahkemece değerlendirilmesini isteme hakkıdır.

Maddeyi aç →İnsan Hakları Hukuku

Adil yargılanma hakkı

Bağımsız ve tarafsız mahkeme, makul sürede yargılanma, silahların eşitliği, aleni yargılama ve gerekçeli karar gibi güvenceleri kapsayan temel haktır.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Kanunilik ilkesi

Kamu gücünün ve yaptırımların önceden yürürlükte bulunan, açık ve erişilebilir hukuk kuralına dayanmasını gerektiren ilkedir.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Kusur

Kişinin hukuka uygun davranması mümkünken dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı, kınanabilir davranışta bulunmasıdır.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Hak düşürücü süre

Belirli sürede kullanılmayan hakkın kendisini sona erdiren ve kural olarak hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınan süredir.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Derdestlik

Aynı taraflar arasında, aynı konu ve sebebe dayanan bir davanın hâlen görülmekte olmasıdır.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Dava ehliyeti

Kişinin kendi adına veya temsilci aracılığıyla davada usul işlemleri yapabilme yeteneğidir; medeni hakları kullanma ehliyetiyle bağlantılıdır.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Dava şartı

Mahkemenin davanın esasını inceleyebilmesi için bulunması gereken görev, hukuki yarar, taraf ehliyeti veya zorunlu arabuluculuk gibi koşuldur.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Tebligat

Hukuki işlemlerin ve yargısal belgelerin muhataba kanunda belirlenen usulle bildirilmesidir.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

İhtiyati tedbir

Dava sonucunun etkisiz kalmasını veya ciddi zararın doğmasını önlemek için uyuşmazlık konusu üzerinde geçici düzenleme yapan mahkeme kararıdır.

Maddeyi aç →İcra ve İflas Hukuku

İhtiyati haciz

Para alacağının ileride tahsilini güvence altına almak için, dava veya takip öncesinde ya da sırasında borçlunun malvarlığına geçici olarak el konulmasıdır.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Arabuluculuk

Tarafların, tarafsız bir arabulucu yardımıyla uyuşmazlığı müzakere ederek çözmeye çalıştıkları alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

İstinaf

İlk derece mahkemesi kararlarının bölge adliye veya bölge idare mahkemesince maddi ve hukuki yönden yeniden incelenmesini sağlayan olağan kanun yoludur.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Temyiz

Bölge adliye veya bölge idare mahkemesi kararlarının, kanunda izin verilen hâllerde yüksek mahkemece esas olarak hukuki yönden incelenmesidir.

Maddeyi aç →Anayasa Hukuku

Bireysel başvuru

Kamu gücü tarafından ihlal edildiği ileri sürülen ve Anayasa ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ortak koruma alanında bulunan temel haklar için Anayasa Mahkemesine yapılan başvurudur.

Maddeyi aç →Ceza Hukuku

Azmettirme

Bir kişide daha önce bulunmayan suç işleme kararının başka bir kişi tarafından oluşturulmasıdır.

Maddeyi aç →Ceza Hukuku

Bilinçli taksir

Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine rağmen, neticenin gerçekleşmeyeceğine güvenerek fiili işlemesidir.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Etkin pişmanlık

Failin suç tamamlandıktan sonra zararı giderme, suçu ortaya çıkarma veya sonuçlarını azaltma yönündeki davranışı nedeniyle cezada indirim ya da cezasızlık sağlayan kurumdur.

Maddeyi aç →Ceza Hukuku

Fikri içtima

Tek bir fiille birden fazla farklı suçun oluşması hâlinde failin bunlardan en ağır cezayı gerektiren suçtan cezalandırılmasıdır.

Maddeyi aç →Ceza Hukuku

Olası kast

Kişinin suçun kanuni sonucunun gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili kabullenerek işlemesidir.

Maddeyi aç →Ceza Muhakemesi

Adli kontrol

Tutuklama yerine uygulanabilen; imza verme, yurt dışına çıkamama, güvence yatırma veya belirli yerlere gitmeme gibi yükümlülüklerden oluşan koruma tedbiridir.

Maddeyi aç →Ceza Muhakemesi

Arama kararı

Arama yapılabilmesi için kural olarak hâkim tarafından verilen ve aramanın yeri, konusu, nedeni ile kapsamını gösteren yargısal karardır.

Maddeyi aç →Ceza Muhakemesi

Gözaltı

Yakalanan kişinin soruşturma işlemlerinin tamamlanması amacıyla, kanuni süreyi aşmamak üzere kolluk biriminde tutulmasıdır.

Maddeyi aç →Ceza Muhakemesi

Tutuklama

Kuvvetli suç şüphesi ile kaçma, delilleri karartma veya kanunda belirtilen diğer nedenler bulunduğunda hâkim kararıyla uygulanan geçici özgürlük kısıtlamasıdır.

Maddeyi aç →Ceza Muhakemesi

Lekelenmeme hakkı

Hakkında soruşturma yürütülen kişinin, gereksiz veya dayanaksız suç isnatlarıyla toplum önünde suçlu gibi gösterilmemesini isteme hakkıdır.

Maddeyi aç →Ceza Muhakemesi

Masumiyet karinesi

Kesinleşmiş mahkûmiyet hükmüne kadar herkesin suçsuz sayılmasını güvence altına alan ilkedir.

Maddeyi aç →Medeni Hukuk

Edinilmiş mallara katılma

Evlilik süresince edinilen malların tasfiye sırasında eşler arasında değer üzerinden paylaştırılmasını esas alan yasal mal rejimidir.

Maddeyi aç →Medeni Hukuk

Muris muvazaası

Miras bırakanın mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla gerçek iradesini gizleyerek bağışlamak istediği taşınmazı satış gibi göstermesidir.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Saklı pay

Mirasbırakanın tasarruf edemediği ve kanunda belirtilen yakın mirasçılar için korunan asgari miras oranıdır.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Tenkis davası

Saklı payı zedelenen mirasçının, aşan ölüme bağlı veya sağlararası kazandırmaların azaltılması için açtığı davadır.

Maddeyi aç →Medeni Hukuk

Zilyetlik

Bir eşya üzerinde iradi ve fiili hâkimiyet durumudur.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Alacağın devri

Alacaklının, borçlunun rızası aranmaksızın alacağını yazılı bir sözleşmeyle üçüncü kişiye geçirmesidir; kanuni ve sözleşmesel sınırlamalar saklıdır.

Maddeyi aç →Borçlar Hukuku

Aşırı ifa güçlüğü

Sözleşme kurulduktan sonra öngörülemeyen olağanüstü bir durumun borçlunun edimini dürüstlük kuralına aykırı derecede ağırlaştırmasıdır.

Maddeyi aç →Borçlar Hukuku

Ceza koşulu

Bir borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde borçlunun ödemeyi önceden üstlendiği edimdir.

Maddeyi aç →Borçlar Hukuku

Haksız fiil

Hukuka aykırı ve kusurlu bir davranışla başkasına zarar verilmesi sonucu tazminat borcu doğuran olaydır.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

İfa imkânsızlığı

Borçlanılan edimin objektif veya sübjektif sebeple yerine getirilemez hâle gelmesidir; sorumluluk, imkânsızlığın zamanı ve borçlunun kusuruna göre belirlenir.

Maddeyi aç →Borçlar Hukuku

Müteselsil borçluluk

Birden fazla borçlunun borcun tamamından sorumlu olduğu ve alacaklının borcun tümünü dilediği borçludan isteyebildiği borç ilişkisidir.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Sebepsiz zenginleşme

Haklı bir hukuki sebep olmaksızın bir kişinin malvarlığının başkası aleyhine artmasıdır; zenginleşenin geri verme borcunu doğurur.

Maddeyi aç →Borçlar Hukuku

Sözleşmenin uyarlanması

Öngörülemeyen olağanüstü değişiklikler edimler dengesini ağır biçimde bozduğunda sözleşme şartlarının hâkim tarafından yeni koşullara göre değiştirilmesidir.

Maddeyi aç →Borçlar Hukuku

Temerrüt

Borçlunun muaccel borcu zamanında ifa etmemesi veya alacaklının usulüne uygun sunulan edimi kabul etmemesidir.

Maddeyi aç →Ticaret Hukuku

Acente

Bir ticari işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde sürekli biçimde aracılık eden veya işletme adına sözleşme yapan, bağımsız tacir yardımcısıdır.

Maddeyi aç →Ticaret Hukuku

Anonim şirket

Sermayesi belirli ve paylara bölünmüş, borçlarından yalnız malvarlığıyla sorumlu olan; pay sahiplerinin sorumluluğu taahhüt ettikleri sermayeyle sınırlı ticaret şirketidir.

Maddeyi aç →Ticaret Hukuku

Ciro

Emre yazılı kıymetli evraktan doğan hakkın, senet üzerine yazılı ve imzalı devir beyanıyla başka kişiye geçirilmesidir.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Haksız rekabet

Rakipler, tedarikçiler veya müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı ya da dürüstlük kuralına aykırı ticari davranış ve uygulamalardır.

Maddeyi aç →Ticaret Hukuku

Limited şirket

Bir veya daha çok gerçek ya da tüzel kişi tarafından kurulan, esas sermayesi paylara bölünmüş ve ortakların sorumluluğu taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlı ticaret şirketidir.

Maddeyi aç →İcra ve İflas Hukuku

Borca itiraz

Borçlunun, ilamsız icra takibindeki borca veya borcun bir bölümüne karşı icra dairesine yönelttiği ve süresinde yapılınca takibi durduran itirazdır.

Maddeyi aç →İcra ve İflas Hukuku

İlamlı icra

Mahkeme ilamı veya kanunda ilam niteliğinde sayılan belgeye dayanılarak yürütülen cebri icra yoludur.

Maddeyi aç →İcra ve İflas Hukuku

İlamsız icra

Mahkeme kararı bulunmaksızın para ve teminat alacakları için ödeme emri gönderilmesiyle başlatılan icra takip yoludur.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

İtirazın iptali

İlamsız icra takibine itirazla duran takibin devamını sağlamak için alacaklının genel mahkemede açtığı davadır.

Maddeyi aç →İcra ve İflas Hukuku

Konkordato

Borçlunun borçlarını belirli vade veya indirimle ödemesine ilişkin projenin alacaklı çoğunluğu ve mahkeme onayıyla bağlayıcı hâle geldiği yeniden yapılandırma kurumudur.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Menfi tespit davası

Borçlu olmadığının veya ileri sürülen borç ilişkisinin bulunmadığının tespiti için açılan davadır.

Maddeyi aç →İcra ve İflas Hukuku

Ödeme emri

İlamsız icra takibinde borçluya borcu ödemesi veya süresinde itiraz etmesi gerektiğini bildiren resmi belgedir.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Tasarrufun iptali

Borçlunun alacaklıdan mal kaçırmak amacıyla yaptığı bazı işlemlerin alacaklı bakımından etkisiz sayılması ve cebri icraya konu edilmesi için açılan davadır.

Maddeyi aç →İş Hukuku

Belirsiz süreli iş sözleşmesi

Sona erme tarihi veya süresi kararlaştırılmamış iş sözleşmesidir.

Maddeyi aç →İş Hukuku

Fazla çalışma

Haftalık kanuni çalışma süresini aşan çalışmadır; işçiye zamlı ücret veya şartları varsa serbest zaman hakkı verir.

Maddeyi aç →İş Hukuku

Geçerli fesih

İş güvencesi kapsamındaki iş ilişkisinin işçinin yeterliliği, davranışı veya işletme gerekleri gibi geçerli bir nedene dayanılarak sona erdirilmesidir.

Maddeyi aç →İş Hukuku

Haklı fesih

Taraflardan biri için iş ilişkisini sürdürmeyi çekilmez kılan kanuni bir neden üzerine sözleşmenin derhâl sona erdirilmesidir.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

İş kazası

Sigortalının işyerinde, işin yürütümü nedeniyle veya kanunda sayılan bağlantılı hâllerde uğradığı ve bedensel ya da ruhsal zarara yol açan olaydır.

Maddeyi aç →İş Hukuku

İşe iade

Geçersiz feshe uğrayan iş güvencesi kapsamındaki işçinin işe başlatılmasını ve feshe bağlı sonuçları talep ettiği davadır.

Maddeyi aç →İş Hukuku

Kıdem tazminatı

Kanunda belirtilen sona erme hâllerinde, işçinin çalışma süresine ve son giydirilmiş ücretine göre işverence ödenen tazminattır.

Maddeyi aç →Genel Hukuk

Mobbing

İşyerinde belirli kişiye sistematik, sürekli ve yıldırıcı psikolojik baskı, dışlama veya küçük düşürme davranışları uygulanmasıdır.

Maddeyi aç →Borçlar Hukuku

İhbar tazminatı

Belirsiz süreli iş sözleşmesini bildirim sürelerine uymadan fesheden tarafın, diğer tarafa bildirim süresine ilişkin ücret tutarında ödediği tazminattır.

Maddeyi aç →Sigorta Hukuku